Kryteria barcelońskie

Technologie, które uskuteczniły diagnostykę chorób nowotworowych

Kryteria barcelońskie

Kryteria barcelońskie to grupa czterech kryteriów, stosowanych do oceny wyników testów opartych na oznaczeniach poziomów biomarkerów nowotworowych.

Kryteria zostały opracowane przez Komisję ds. Biomarkerów Nowotworowych przy Hiszpańskim Towarzystwie Biochemii Klinicznej i Patologii Molekularnej, a ich celem jest ograniczenie głównych czynników wpływających na otrzymywanie wyników fałszywie dodatnich w testach diagnostycznych wykorzystujących markery nowotworowe.

Co obejmują Kryteria barcelońskie:

Poziomy markerów nowotworowych w surowicy.

Czytaj więcej

Eliminację łagodnych patologii poprzez wykluczenie głównego źródła wyników fałszywie dodatnich.

Czytaj więcej

Badania kontrolne w przypadku umiarkowanych poziomów markerów nowotworowych (sytuacja niejasna/nierozstrzygnięta).

Czytaj więcej

Interferencje oraz aspekt techniczny.

Czytaj więcej

Poziomy markerów nowotworowych w surowicy

Poziomy większości markerów nowotworowych w surowicy – przy braku neoplazji – są zazwyczaj niskie lub umiarkowane. Im wyższe stężenie markera nowotworowego u pacjenta, tym większe prawdopodobieństwo wykrycia u niego nowotworu złośliwego.

Przykłady:

  1. Poziomy markera NSE nieprzekraczające 40 ng/ml mogą zostać wykryte przy szeregu chorób łagodnych, ale wynik powyżej tego poziomu wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo występowania raka lub hemolizy.
  1. W przypadku stężeń markerów CA 125 i/lub CA19.9 przekraczających 1000 U/ml lub stężenia markera CEA przekraczającego 25 ng/ml, wskazuje to na 95% prawdopodobieństwo istnienia nowotworu złośliwego.

Eliminacja łagodnych patologii poprzez wykluczenie głównego źródła wyników fałszywie dodatnich

W przypadku podwyższonego poziomu markera nowotworowego konieczne jest wykluczenie określonych łagodnych zmian patologicznych, które mogą powodować taki wynik.

Ponadto, zmiany w tkankach produkujących dany marker nowotworowy mogą również powodować wzrost jego poziomu, zazwyczaj w umiarkowanym stopniu (w zależności od stopnia uszkodzenia).

Przykłady:

  • Wzrost stężenia markera PSA w przypadku zapalenia gruczołu krokowego lub łagodnego rozrostu gruczołu krokowego oraz
  • Wzrost poziomu markera CEA we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego lub chorobie Crohna.

Przykład: niewydolność nerek

Większość markerów nowotworowych jest katabolizowana w wątrobie i usuwana z organizmu poprzez układ wydalniczy nerek. Zmiany w tych narządach skutkują zmniejszeniem katabolizmu i/lub mniej wydajnym usuwaniem markerów i pośrednio prowadzą do ich gromadzenia, powodując przekroczenie wartości normy. Większość markerów nowotworowych (m.in. CA 125, CEA, CYFRA 21-1, ProGRP) wykazuje nieznaczny wzrost (przekroczenie górnej granicy normy 2–4 razy) u pacjentów cierpiących na marskość wątroby lub niewydolność nerek.

Z drugiej strony, stężenia markerów nowotworowych w surowicy u pacjentów z niewydolnością nerek mogą osiągać poziomy zbliżone do wartości otrzymywanych w przypadku chorób nowotworowych i nie mogą być brane pod uwagę u takich pacjentów. Do takich markerów należą SCC, S-100 lub HE4.

Inne źródła wyników fałszywie dodatnich:

W nielicznych przypadkach chorobowych wzrost stężenia markerów w surowicy jest tak znaczny, że wymaga przeprowadzenia diagnostyki różnicowej na bardzo wysokim poziomie, jak w przypadku markera CA 125 przy występowaniu wysięków, głównie ze zmianami mezotelialnymi.

Niektóre schorzenia mogą uniemożliwiać wykorzystanie konkretnych markerów w procesie diagnostycznym, przykładem jest marker SCC przy jednoczesnym występowaniu chorób skóry, takich jak pęcherzyca lub łuszczyca.

Istnieją również mieszane przyczyny wyników fałszywie dodatnich, jak w przypadku markera CA19.9 przy występowaniu przewlekłej choroby wątroby z żółtaczką lub poziom markera CA 72.4, gdzie wysokie wyniki mogą być skutkiem przyjmowania różnych leków.

Badania kontrolne w przypadku umiarkowanych poziomów markerów nowotworowych (sytuacja niejasna/nierozstrzygnięta)

Stwierdzenie podwyższonego poziomu któregokolwiek z markerów nowotworowych jako odosobnionego parametru nie przedstawia dużej wartości diagnostycznej.

Zalecane: badanie kontrolne

W przypadku wątpliwości dotyczących wyniku należy wykonać dwa lub trzy oznaczenia w serii (w ramach kontroli postępowania choroby) w odstępie dłuższym, niż okres półtrwania markera w surowicy (15–20 dni dla większości markerów nowotworowych).

Interpretacja wyników:

DODATNI

Jeżeli wyniki wskazują na stały wzrost poziomu markera nowotworowego (powyżej międzyseryjnego współczynnika zmienności) w czasie (powyżej normy), można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną wzrostu jest guz, ponieważ rosnące poziomy markerów wskazują na rozwijanie się zmiany nowotworowej.

UJEMNY

Jeżeli stężenie markerów w surowicy nie wzrasta lub wykazuje tendencje spadkowe, przyczyny stanu chorobowego należy szukać w innych zmianach patologicznych o nienowotworowym charakterze.

Interferencje oraz aspekt techniczny

Ten aspekt staje się coraz bardziej istotny. Przyczyny mogą obejmować brak swoistości przeciwciał, reakcje krzyżowe z innymi cząsteczkami lub obecność przeciwciał heterofilnych.

Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że wyniki oznaczanych poziomów markerów nowotworowych metodami komercyjnymi nie zawsze są do siebie podobne i stosowanie ich pojedynczo może prowadzić do znacznych rozbieżności.

Poznaj dostępne testy z serii Onco DX

Testy ułatwiające skuteczną diagnozę i leczenie pacjentów onkologicznych:

OncoLUNG Dx – Płuca

(diagnostyka nowotworu złośliwego
płuca)

Czytaj więcej

OncoOVARIAN Dx – Jajniki

(diagnostyka nowotworu złośliwego
jajnika)

Czytaj więcej

OncoCUP Dx- Ognisko pierwotne

(diagnostyka nowotworu o nieznanym
umiejscowieniu pierwotnym – CUP)

Czytaj więcej

Poznaj technologie wykorzystywane
w precyzyjnej diagnostyce nowotworów

Co decyduje o wysokiej skuteczności testów Onco Dx:

Biomarkery nowotworowe

Model szybkiego rozwoju algorytmów – RALD

Iteratywny niezależny agent internetowy – IIAA